‘Ebu Zeyd kimdir’ olarak etiketlenmiş yazılar

Huneyn Bin İshak kimdir

Salı, 11 Mayıs 2010

Dokuzuncu yüzyılda Irak’ta yetişen ve fen ilimlerinin birçok sahasında tercüme yapan, eser yazan âlim. Künyesi, Ebu Zeyd’dir. 810 (H.194) senesinde Fırat kıyısındaki Hire kasabasında doğdu. 873 (H.260) senesinde Bağdat’ta vefat etti.

Huneyn bin İshak’ın babası eczacıydı. Babasının laboratuarındaki malzeme ve âletler, Huneyn bin İshak’ta ilme karşı bir ilgi uyandırdı. Basra’ya gidip, meşhur dil âlimi Hâlid bin Ahmed’den Arap dili ve edebiyatını öğrendi. Asıl arzusu tabip olmaktı. Bu yüzden Bağdat’a giderek, Yahya bin Maseveyh ve başkalarından tıp ilmini tahsil etti. Ayrıca Yunanca, Süryanice ve Farsçayı öğrendi. Hocası gibi meşhur bir tabip olmak istiyordu. Bunun için Anadolu’ya giderek eski doktorların eserlerini asıllarından okuyup inceledi.

Bağdat’a yerleşen Huneyn bin İshak’ı, halife, tercüme divanına reis tayin etti. On yedi yaşında tıb dersleri vermeye başladı. Yorulmadan çalışmaları tıb alanında söz sahibi olmasına ve halife Mütevekkil’in özel doktorluğuna kadar yükselmesine sebep oldu.

Huneyn bir İshak, tıbbın göz sahasında meşhur oldu. Gözle ilgili eseri, sahasında en kıymetli eserler arasında yer aldı. Bu alanda ilk eser verme şerefi Huneyn bir İshak’a ait olup, tıptaki bilgisi, devrine göre en üst seviyedeydi.

Huneyn bin İshak, tabipliği yanında tercümeciliğiyle de tanındı. Bu faaliyetlere, halife Me’mun zamânında başladı. 856 senesinde Mütevekkil’in Bağdat’ta kurduğu tercüme mektebi ile kütüphanesinin idare işlerini yürüttü. Bu zaman içinde Yunanlı tabip Galen’in (Kalinos’un) eserlerinin hepsini Arapçaya tercüme etti. Halife, yaptığı her tercüme kitaba ağırlığınca altın verdi. Lisana son derece hâkim olduğu için yaptığı tercümeler sıhhatli ve güvenilirdi.

Huneyn bin İshak, yüze yakın eser yazdı. Bu eserlerinden bazıları şunlardır:

1. El-Aşr (Makâlât fi’l-Ayn): Göz hakkında yazılan en eski eserdir. Eser, 1926 senesinde İngilizceye tercüme edilmiştir. Daha sonra Max Mayerhof Almancaya çevirmiştir.

2. Kitâb-ül-Methal fit-Tıb: Bu eser sorulu-cevaplı şekilde kaleme alınmıştır. Eser, Galen’in Ars Parva adlı kitabına, yazdığı bir girişten ibarettir.

3. Kitâb-ül-Mevlûdîn: Tabiat ilimleri hakkında bir eserdir.

4. Tarih-ul-Âlem vel-Mebde vel-Enbiya vel-Mülûk vel-Ümem: Kendi devrine kadar olan tarihi ihtiva eder.

5. El-Füsûl-ül-Ebukrâtiyye: Tıb ilmine dair matbu bir eserdir.

6. El-Kavl fî Hıfz-il-Esnân ve Istıslâhihâ: Diş sağlığı hakkındadır. Bilinen tek nüshası Şam’daki Zâhiriyye Kütüphanesindedir.

7. Ed-Dav’ü ve Hakîkatuhu: Işınların mahiyetine dairdir. Süryanice yazılan bu eser, Kayyum bin Hilâl tarafından Arapçaya tercüme edilmiştir.

8) Et-Teşrih-ül-Kebir,

9) El-Mesâil fil-Ayn,

10) Methal ilâ ilm-ir-Rühâniyyât,

11) El-Mesâil fit-Tıb lil-Müteallimîn,

12) El-Kuvel Eğziyefî,

13) Tedbir-ul-Esihha.

Huneyn bin İshak’ın göz hakkındaki eserini 18. asra kadar, batılı tabipler elkitabı olarak kullanmışlardır. Göz alanında ciddî eserler kaleme alan Ali bin İsa ve Ammâr, çalışmalarında Huneyn bin İshak’ın bu eserinden faydalanmıştır. Eseri Lâtinceye tercüme eden batılı tabip Konstantin, kendisine mal etmeye kalkıştı. İlmî ahlâkla bağdaşmayan bu durum Demetrius tarafından açığa çıkarıldı. Konstantin’in kitabını inceleyen Demetrius, eserin Huneyn bin İshak’ın eserinin tercümesi olduğunu ortaya koydu.