Nasîrüddin Tûsî kimdir?

Nasureddin Tusi, 1201 ile 1274 yıllarında yaşamış Fars bilgin islam filozofu. Sözkonusu dönem, Moğol istilası sebebiyle Bağdad’da, bir yandan karanlık bir dönem bir yandan da önemli düşünce okullarının kurulduğu ve islam bilim kurumlarının açıldığı bir dönem oldu. Nasîrüddin Tûsî’de bu dönemde yetişmiş Şiî dünyasının tanınmış bir bilgesi olmuştur.

Yaşamı

Nasîrüddin Tûsî, babasının ve dayısının etkisiyle erken yaşlardan itibaren kelâm, felsefe ve matematik ile ilgilenmeye başladı. Felsefi gelişmesinin belirli bir evresinde İbn-i Sina’nın İşârât’ını okudu ve uzun yıllar bu metinle uğraştı. Bu uğraşmaların ardından en önemli eserlerinden biri sayılan Şerh-i İşârât´ı kaleme aldı.

Kemalûddin Hâsip’ten matemetiği ve Burhanüddin Hamedanî’den hadisleri öğrendi. Pek çok bilgi dalıyla ilgilendi ve derinleşmeye çalıştı; tanınmış bilginler yetiştirdi (Allâme Hillî, Kutbüddin Şirvanî gibi).İsmaili mezhebinden ve edebiyat, tasavvuf ve felsefe ilgilisi Nasîrüddin Ebu’l-Feth b.Mansûr’nin meclisinde yer aldı. Abbasi halifesi El-Mûtasım’ı öven bir kaside yazdıktan sonra araları açıldı ve sürgüne gönderildi.

Hassan Sabah’ın yedinci halefi Khudavend Alaüddin aracılığıyla Alamut kalesinde saklandı. Daha sonra, 1247’ye kadar, yarı tutuklu olarak Meymûn Daye kalesinde tutuldu. Moğolların kaleleri ele geçirmesiyle serbest kaldı. Moğol hükümdarı Hülâgu’nun müşaviri olarak görev aldı ve bütün bilimsel ve felsefi çalışmalarında ondan destek aldı. Ünlü Marâgâ Rasathanesini bu sırada kurdu ve bu kurum en büyük islam bilim kurumlarından biri olarak yer aldı. Rasathanenin yanında büyük bir kütüphane kurulması da gerçekleştirildi, burada dört yüz bin kitabın toplandığı sanılmaktadır. Hûlagü han bir yandan Bağdadı yakıp yıkan bir yandan da orada yeniden bilim kurumlarının kurulmasını destekleyen kişi oldu. Daha sonraki hükümdar Abaka Han tarafından da destek gördü ve yaşlılığında bu destek sayesinde önemli eserlerini üretti.

Felsefesi

Nasîrüddin Tûsî, islam felsefesinde yeni bir felsefe ekolü ortaya koymamıştır, ancak yine de felsefi çalışmaları derinlik ve kapsamıyla etkili olmuş bir bilge olarak yer edinmiştir. Daha çok meşşai filozoflarının yolundan gitmiş olduğu söylenebilir, onların felsefi tezlerini Şiiliğin prensiplerine uyarlamaya çalıştı. İslam dünyasında ilk defa bir sistematik etik kitabını yazan kişi oldu. Sisteminde Aristoteles’in ahlak ilkeleriyle Gazâli’nin mistik ve tasavufi ahlak düşünceleriyle bir arada değerlendirmeye çalıştı. Bir tür sentez arayışında oldu. Bu ahlak felsefesinin bir bölümünü de eğitim konusundaki düşünceleri oluşturmaktadır. Ona göre çocuğun doğumundan itibaren ona uygun bir ad verilmeli (çünkü adlar kader üzerinde etki yapar), iyi bir sütanneye sahip olmalı ve yetişme döneminde çocuk kötü huy edineceği ortamlardan korunmalıdır. Bu süreçte ona aklını kullanmasını ve akıl yoluyla elde edilen erdemleri sevmesini öğretmek gerekir. Arzularına hakim olmanın ve kendini tutmanın bir erdem olarak öğretilmesi gerekir. Bundan sonra ise çocuk hangi sanata ya da ilgiye yetenekli ise ona yönlendirilmeli ve özendirilmelidir.

Şerh’i İşârat (temel felsefe kitabı, 20 yılda hazırlanmış)

Zic-i İlhânî (astronomi hakkında)

Tecrid-ül-akâid (kelam kitabı)

Tezker-i hayat

Tahrir-i Öklides

Tahrir-ül-Macestî

Esas-ül-iktibas (Mantık kitabı)

Esraf-ül-eşraf

Ahlak-ı Nâsırî

Fusul

El-Mesail El-Hayriyat

Bahnâme (Tıp bilimi kitabı

Ünlü Türk-Müslüman Bilim Adamları kimlerdir?

Abdüsselam: (1926-19..) Pakistanlı Fizik Bilgini ilk Nobel ödülü alan Müslüman Bilim Adamı.

Ahmed Bin Musa: (10.yüzyıl) Sistem mühendisliğinin Öncüsü. Astronom ve Mekanikçi.

Akşemseddin: (1389-1459) Pasteur önce Mikrobu bulan ilk bilim adamı. İstanbul’un fethinin manevi babasıdır. Fatih sultan Mehmet’ in Hocasıdır.

Ali Bin Abbas: (?-994) 1000 sene önce ilk kanser ameliyatını yapan bilim adamı. Kılcal damar sitemini ilk defa ortaya atan bilim adamıdır. Eski çağın en büyük hekimlerinden olan hipokratesin (Hipokrat) Doğum olayı görüşünü kökünden yıktı.

Ali Bin İsa: (11.yüzyıl) İlk defa göz hastalıkları hakkında eser veren Müslüman Bilim Adamı.

Ali Bin Rıdvan: (?-1067) Batıya tedavi metodlarını öğreten İslâm Âlimi.

Ali Kuşçu: (?-1474) Ünlü Bir Türk astronomi ve matematik bilginidir.

Ammar: (11.yüzyıl) İlk katarak ameliyatını kendine has biçimde yapan Müslüman Bilim Adamı.

Battani: (858-929) Dünyanın en meşhur 20 Astronomundan biri, trigonometrinin mucidi, sinus ve kosinüs tabirlerini kullanan ilk bilgin.

Beyruni: (973-1051) Dünyanın döndüğünü ilk bulan bilim adamı ümit burnu, Amerika ve Japonya’nın varlığından bahseden ilk bilim adamı. Beyruni Amerika kıtasının varlığını Kristof Colomb’un Keşfinden 500 sene önce bildirmiştir. Matematik, Jeoloji, Coğrafya, Tıp, Felsefe, Fizik, Astronomi gibi dallarda eserler yazmıştır. Çağın En Büyük Alimidir.

Bitruci: (13.yüzyıl) Kopernik’e yol açan öncülük eden astronom bilim adamı.

Cabir Bin Eflah: (12.yüzyıl) Ortaçağın büyük matematik ve astronom bilginidir. Çubuklu güneş saatini bulan ilk bilim adamıdır.

Cabir Bin Hayyan: (721-805) Atom bombası fikrinin ilk mucidi ve kimyanın babası sayılır. Maddenin en küçük parçası atomun parçalanabileceğini bundan 1200 sene önce söylemiştir.

Cahiz: (776-869) Zooloji İlminin öncülerindendir. Hayvan gübresinden amonyak elde etmiştir.

Cezeri: (1136-1206) İlk sistem mühendisi ve ilk sibernetikçi ve elektronikçi Bilgisayarın babası; oysa bilgisayarın babası yanlış olarak İngiliz matematikçisi Charles Babbage olarak bilinir.

Demiri: (1349-1405) Avrupalılardan 400 yıl önce ilk zooloji ansiklopedisini yazan alimdir. Hayat’ül Hayavan isimli kitabı yazmıştır.

Dinaveri: (815-895) Botanikçi ve Astronom bir alim olarak bilinir.

Ebu Kamil Şuca: (?-951) Avrupa’ya matematiği öğreten islam bilgini.

Ebu’l Fida: (1271-1331) Büyük Bir bilgin tarihçi ve coğrafyacıdır.

Ebu’l Vefa: (940-998) Matematik ve Astronomi bilginidir trigonometriye tanjant, kotanjant, sekant ve kosekantı kazandıran matematik bilginidir.

Ebu Maşer: (785-886) Med-cezir olayını (gel-git) ilk keşfeden bilgindir.

Evliya Çelebi: (1611-1682) Büyük Türk seyyahı ve meşhur seyahatnamenin yazarıdır.

Farabi: (870-950) Ses olayını ilk defa fiziki yönden ele alıp açıklayıp izah getiren ilk bilgindir.

Fatih Sultan Mehmet: (1432-1481) İstanbul’u feth eden ve Havan topunu icad eden yivli topları döktüren padişahtır. Fatih’in kendi icadı olan ve adı “şahi” olan topların ağırlığı 17 ton ve bakırdan dökülmüş olup 1.5 ton ağırlığındaki mermileri 1km ileriye atabiliyordu. Bu topları 100 öküz ve 700 asker ancak çekebiliyordu.

Fergani: (9.yüzyıl) Ekliptik meyli ilk defa tesbit eden astronomi alimi.

Gıyasüddin Cemşid: (?-1429) Matematik alimi. Ondalık kesir sistemini bulan çemşid cebir ve astronomi alimi.

Harizmi: (780-850) İlk cebir kitabını yazan ve batıya cebiri öğreten bilgin. Adı algoritmaya isim oldu rakamları Avrupa’ ya öğreten bilgin. Cebiri sistemleştiren Bilgin.

Hasan Bin Musa: (-) Dünyanın çevresini ölçen, üç kardeşler olarak bilinen üç kardeşten biri..

Hazini: (6-7.yüzyıl) Yerçekimi ve terazilerle ilgili izahlarda bulunan bilgin.

Hazerfen Ahmed Çelebi: (17.yüzyıl) Havada uçan ilk Türk. Planörcülüğün öncüsü.

Huneyn Bin İshak: (809-873) Göz doktorlarına öncülük yapan bilgin.

İbni Avvam: (8.yüzyıl) Tarım alanında ortaçağ boyunca kendini kabul ettiren bilgin.

İbni Battuta: (1304-1369) Ülke ülke , kıta kıta dolaşan büyük bir seyyah.

İbni Baytar: (1190-1248) Ortaçağın en büyük botanikçisi ve eczacısıdır.

İbni Cessar: (?-1009) Cüzzam hastalığının sebep ve tedavilerini 900 sene önce açıklayan Müslüman doktor.

İbni Ebi Useybia: (1203-1270) Tıp Tarihi hakkında eşsiz bir eser veren doktor.

İbni Fazıl: (739-805) 12 asır önce ilk kağıt fabrikasını kuran vezir.

İbni Firnas: (?-888) Wright kardeşlerden önce 1000 sene önce ilk uçağı yapıp uçmayı gerçekleştiren alim.

İbni Haldun: (1332-1406) Tarihi ilim haline getiren sosyolojiyi kuran mütefekkir. Psikolojiyi tarihe uygulamış, ilk defa tarih felsefesi yapan büyük bir islam tarihçisidir. Sosyolog ve şehircilik uzmanı.

İbni Hatip: (1313-1374) Vebanın bulaşıcı hastalık olduğunu ilmi yoldan açıklayan doktor.

İbni Havkal: (10.yüzyıl) 10 asır önce ilmi değeri yüksek bir coğrafya kitabı yazan alim.

İbni Heysem: (965-1051) Optik ilminin kurucusu büyük fizikçi. İslam dünyasının en büyük fizikçisi, batılı bilginlerin öncüsü, göz ve görme sistemlerine açıklık kazandıran alim. Galile teleskopunun arkasındaki isim.

İbni Karaka: (?-1100) Dokuzyüz yıl önce torna tezgahı yapan bilgin.

İbni Macit: (15.yüzyıl) Ünlü bir denizci ve coğrafyacı. Vasco da Gama onun bilgilerinden ve rehberliğinden istifade ederek hindistana ulaştı.

İbni Rüşd: (1126-1198) Büyük bir doktor, astronom ve matematikçidir.

İbni Sina: (980-1037) Doktorların sultanı. Eserleri Avrupa üniversitelerinde 600 sene temel kitap olarak okutulan dahi doktor. Hastalık yayan küçük organizmalar, civa ile tedavi, pastör’e ışık tutması, ilaç bilim ustası, dış belirtilere dayanarak teşhis koyma, botanik ve zooloji ile ilgilendi, Fizikle ilgilendi, jeoloji ilminin babası.

İbni Türk: (9.yüzyıl) Cebir’in temelini atan İslam bilgini.

İbni Yunus: (?-1009) Galile’den önce sarkacı bulan astronom.

İbni Zuhr: (1091-1162) Endülüs’ün en büyük Müslüman doktorlarından asırlarca Avrupa’da eserleri ders kitabı olarak okutuldu.

İbnünnefis: (1210-1288) Küçük kan dolaşımını bulan ünlü İslam alimi.

İbrahim Efendi: (18.yüzyıl) Osmanlılarda ilk denizaltıyı gerçekleştiren mühendis.

İbrahim Hakkı: (1703-1780) Büyük bir sosyolog, psikolog, astronom ve fen adamı. En ünlü eseri marifetnâme, Burçlardan, insan fizyoloji ve anatomisinden bahsetmiştir.

İdrisi: (1100-1166) Yedi asır önce bügünküne çok benzeyen dünya haritasını çizen coğrafyacı.

İhvanü-s Safa: (10.yüzyıl) çeşitli ilim dallarını içine alan 52 kitaptan meydana gelen bir ansiklopedi yazan ilim adamı. Astronomi , Coğrafya, Musiki, Ahlâk, Felfese kitapları yazmıştır.

İsmail Gelenbevi: (1730-1791) 18 yüzyılda Osmanlı’ların en güçlü matematikçilerinden.

İstahri: (10.yüzyıl) Minyatürlü coğrafya kitabı yazan bilgin.

Kadızade Rumi: (1337-1430) Çağını aşan büyük bir matematikçi ve astronomi bilgini. Osmanlının ve Türklerin ilk astronomudur.

Kambur Vesim: (?-1761) Verem mikrobunu Robert Koch’dan 150 sene önce keşfeden ünlü doktor.

Katip Çelebi: (1609-1657) Osmanlılarda Rönesansın müjdecisi coğrafyacı ve fikir adamı.

Kazvini: (1203-1283) Ortaçağın Herodot’u Müslümanların Plinius’u, astronom ve coğrafyacı bilgin.

Kemaleddin Farisi: (?-1320) İbni Heysem ayarında büyük İslam matematikçisi, fizikçi ve astronom.

Kerhi: (?-1029) İslam Matematikçilerinden.

Kindi: (803-872) İbni Heysem’e kadar optikle ilgili eserleri kaynak olan bilgin. Fizik, felsefe ve matematik alanında yaptığı hizmetleri ile tanınmıştır.

Kurşunoğlu Behram: (1922-?) Genelleştirilmiş izafiyet teorisini ortaya atan beyin güçlerimizden. Halen Prof.Behram Kurşunoğlu Amerika’da Florida Üniversitesinde teorik fizik merkezinde başkanlık yapmaktadır

Lagarî Hasan Çelebi: (17.yüzyıl) Füzeciliğin atası, Osmanlılarda ilk defa füze ile uçan bilgin.

Macriti: (?-1007) Matematikte başkan kabul edilen Endülüslü Matematikçi ve astronom.

Mağribi: (16.yüzyıl) Çağının en büyük matematikçilerinden. Mağribinin eseri olan Tuhfetü’l Ada isimli kitabında üçgen, dörtgen, daire ve diğer geometrik şekillerinin yüz ölçümlerini bulmak için metodlar gösterilmiştir.

Maaşallah: (72?-815) Meşhur İslam astronomlarındandır. Usturlabla İlgili ilk eseri veren bilgindir.

Mes’ûdi: (?-956) Kıymeti ancak 18. 19. Yüzyıllarda anlaşılan büyük tarihçi ve coğrafyacı. Mesudi günümüzden 1000 sene önce depremlerin oluş sebebini açıklamıştır. Mesûdinin eserlerinden yel değirmenlerinin de Müslümanların icadı olduğu anlaşılmıştır.

Mimar Sinan: (1489-1588) Seviyesine bugün dahi ulaşılamayan dahi mimar. Mimar Sinan tam manası ile bir sanat dahisidir.

Muhammed Bin Musa: (9.yüzyıl) Dünyanın Çevresini ölçen 3 kardeşten biri. Matematikçi ve astronom.

Mürsiyeli İbrahim: (15.yüzyıl) Piri reisten 52 sene önce bugünkü uygun Akdeniz haritasını çizen haritacı. Günümüzden 500 sene önce kadar önce yaşamıştır.

Nasirüddin Tusi: (1201-1274) Trigonometri sahasında ilk defa eser veren, Merağa rasathanesini kuran, matematikçi ve astronom.

Necmeddinü-l Mısri: (13.yüzyıl) Çağının ünlü astronomlarından.

Ömer Hayyam: (?-1123) Cebirdeki binom formülünü bulan bilgin. Newton veya binom formülünün keşfi Ömer Hayyam’a aittir.

Piri Reis: (1465-1554) 400 sene önce bu günküne çok yakın dünya haritasını çizen büyük coğrafyacı. Amerika kıtasının varlığını Kristof Kolomb ‘dan önce bilen ünlü denizci.

Razi: (864-925) Keşifleri ile ün salan asırlar boyunca Avrupa’ya ders veren kimyager doktor ünlü klinikçi. Devrinin En büyük bilgini İbni Sina ile aynı ayarda bir bilgin.

Sabit Bin Kurra: (?-901) Newton’ dan çok önce diferansiyel hesabını keşfeden bilgin. Dünyanın çapını doğru olarak hesaplayan ilk İslam bilgini. Matematik ve astronomi alimi.

Sabuncu Oğlu Şerefeddin: (1386-1470) Fatih devrinin ünlü doktor ve cerrahlarındandır. Deneysel fizyolojinin öncülerindendir.

Seydi Ali Reis: (?-1562) Ünlü bir denizci, matematik ve astronomi alimidir.

Şemsettin Halili: (?-1397) Büyük bir astronomi bilginidir.

Şihabettin Karafi: (?-1285) orta çağın en büyük fizikçi ve hukukçularından.

Takiyyüddin Er Rasit: (1521-1585) İstanbul rasathanesi ilk kuran çağından çok ileride asrın önde gelen astronomi alimidir.

Uluğ Bey: (1394-1449) Çağının en büyük astronomu ve trigonometride yeni çığır açan ünlü bir alim ve hükümdar.

Zehravi: (936-1013) 1000 sene önce ilk çağdaş ameliyatı yapan böbrek taşlarının nasıl çıkarılacağını ve ilk böbrek ameliyatını gerçekleştiren bilim adamı..

Zerkali: (1029-1087) Keşif ve hizmetleri ile ün salmış astronomi alimidir.