HAZİNİ ( ? – 1155 )kimdir

Asıl adı Abdurrahman El Mansur olan bu İslam bilgini, XI. Yüzyıl sonları ile XII. Yüzyıl’ın başlarında, Horasan’da yaşamıştır. fizik, astronomi ve matematik âlimi. İsmi Abdurrahman el- Mansur el-Hazini olup, künyesi Ebü’l-Feth’tir. Doğum tarihi belli değildir. Türkistan’ın Merv şehrinde yetişti ve 1118 (H.512) senesinden îtibâren tanınıp meşhur oldu. 1155 (H.550) senesinde vefat etti. Bâzan Ebû Ca’fer Ali Hazini adlı başka bir âlim ile karıştırılmaktadır. Ebû Ca’fer Ali el-Hazini de devrinin önde gelen âlimlerindendi ve bilhassa matematik ve astronomi ilimlerinde söz sahibiydi. Ebü’l-Feth Hazini bu zatın kölesi idi. Hâzinî’deki kabiliyeti fark eden Ebû Ca’fer, ona ilim öğrettikten sonra azam etti. Batı ilim dünyasında İbn-ül-Heysem’e (Al-Hazen) denildiği için de Hazini ile karıştırılmaktadır.

Abdurrahman Hazini, doğup büyüdüğü Merv şehrinin ünlü âlimlerinden iyi bir tahsil gördü. Özellikle fizik, astronomi ve matematik ilimlerinde devrinde söz sahibi oldu. İbn-i Heysem ve Bîrûnî’nin eserlerini inceleyip istifade etti. Astronomiye çok önem verdi. Birçok İslâm şehirlerinde kıblenin nasıl bulunabileceği hususunda esaslı çalışmalar yaptı.

Fiziğin dinamik ve hidrostatik konularına ağırlık verip bilhassa hidrostatik üzerine yöneldi. Sıvıların yoğunluğunu ölçme âletini keşfetti. Ayrıca, Bîrûnî’nin kullandığı altı geniş, üstü dar konik bir kap biçimindeki âlet ile cisimlerin sıvılar içindeki sürüklenme mukavemetleri konusunu da inceledi. Birçok katı ve sıvı cismin yoğunluklarını son derece hassas ve bugünkü neticelere yakın bir şekilde tespit etti.

Hazini, kimyasal maddelerin yoğunluk ve özgül ağırlıklarını ölçmek amacıyla icat ettiği hassas terazilerle, kimya bilimine de önemli katkılarda bulundu. Öyle ki, icat ettiği ve “Mizanü’l-Hikme” (Hikmet Terazisi) adını verdiği bu hassas terazi ile yaptığı yoğunluk ve ağırlık ölçümleri, günümüz teknolojisi kullanılarak yapılan ölçümlerden pek farklı değildir:

Madde Biruni’ye göre Hazini’ye göre Modern ölçüm

Altın 19.26 19.05 19.26

Demir 7.82 7.74 7.79

Bakır 8.92 8.83 8.85

Yakut 3.75 3.60 3.52

Zümrüt 2.73 2.62 2.73

Kuvarts 2.53 2.58 2.58

Kalay 11.40 11.29 11.35

İnci 2.73 2.62 2.75

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir