İbni Zuhr kimdir

(1091-1162) Endülüs’ün en büyük Müslüman doktorlarından asırlarca Avrupa’da eserleri ders kitabı olarak okutuldu.

On birinci ve on ikinci yüzyıllarda Endülüs’te yetişen tıp âlimi. İsmi, Abdülmelik bin Ebi’l-Alâ Zühr olup, künyesi Ebû Mervân’dır. İbn-i Zühr ismiyle tanındı.

1091 senesinde Endülüs’ün işbiliyye (sevilla) şehrinde doğan ibn zühr, altı nesil boyunca tabiplik yapan bir aileden gelmektedir. Küçük yaşta ilim öğrenmeye başladı. Fıkıh, edebiyat ve din ilimlerini tahsil etti. Tıp ilmini babasından öğrendi.

Ortaya koyduğu yeni tedavi usulleri ile tanındı. O da babası gibi, Endülüs’te Murâbıtların, sonra da Muvahhid hükümdarlarının hizmetine girdi. Yazdığı eserler Avrupa’da asırlarca ders kitabı olarak okutuldu ve Avenzoar adıyla tanındı. İbn-i Rüşd ile görüştü. İlim öğrenmek için Kayrevan ve Mısır’a gitti. Dönüşünde doğduğu şehir olan İşbiliyye’ye yerleşti ve 1162 (H. 557) senesinde burada vefât etti.

İlk defâ tıp, cerrâhî ve eczâcılık incelemelerini birbirine bağlayan İbn-i Zühr, tedâvi metodlarında, insan tabiatı ve mizacının yardımına büyük bir önem verdi. Kalp cidarı iltihabının tarifini yaptı. Rasyonel tedâvi metotlarını buldu ve bunları geliştirdi. İlk olarak peritonit, sulu ve kuru perikarditi, akciğer hastalıklarından ayıran İbn-i Zührdür. Ona göre meslekte asıl rehber deneydir. O sadece geçmişte müşahede edilen hâdiselerle ilgili yeni düşünceler değil, ondan önce bahsedilmeyen hâdiseler üzerinde de yeni izah tarzları getirdi.

İbn-i Zühr, tıp alanında birçok eser yazdı. Bunlardan El-İktisada fi Islâh-il-Enfûsî vel-Ecsâd adlı eseri, bedenî ve ruhi hastalıkların teşhis ve tedâvileriyle ilgili olup çok önemlidir. 1121 senesinde tamamladığı bu eser yedi bölümden meydana gelmektedir. Dil, ağız ve ses sağlığı, göz sağlığı ve tedâvi usulleri, kulak ve burun hastalıkları ile tedavileri anlatılan eserde ayrıca, baş, saç, kaş ve kirpikler üzerinde incelemeler yapılmış, insan yüzünün aldığı renklere göre sıhhat veya hastalıkların teşhis edilebileceği belirtilmiştir. Göğüs, sırt ve karın bölgesi ile bel, bacaklar ve kalça bölgesi hastalıkları ve tedâvileri anlatılmıştır. Son bölümünde, buhran ve başka ruhi hastalıklar ve tedavileri ele alınmış, humma, zatürree ve zâtülcenb gibi hastalıklar izah edilmiştir.

Eserin yazma nüshası, Paris Bibliothegue Nationale 2959 numarada kayıtlıdır. Diğer bir nüshası ise Madrid Escurial Kütüphanesi 834 numarada mevcut olup, Paris nüshasından daha sağlamdır.

İbn-i Zühr’ün yazdığı diğer eserlerden bazıları şunlardır:

1. Kitaba-ül-Ağziye: Gıda ile ilgili olan bu eseri Muvahhidiler hükümdarlarından Abdülmü’min bin Ali’ye ithaf etmiştir

2. Kitaba-üt-Teysîr fil-Müdâvati vet-Tedbîr,.

3. Risâletün fi İllet-il-Baras vel-Behek,

4. Tezkire: İlâçlarla ilgili bir eserdir.

5. Taiyye Kasîdesi: Hastalıkların teşhisiyle ilgili çok önemli bir eser olup, bir benzerinin yazılmadığı ifade edilmektedir.

6. Makâletün fi İlel-il-Külliyye: Yaygın ve bulaşıcı hastalıkların tetkikine aittir.

7. Kitaba-üz-Ziynet,

8. Tezkiret-ün fi Emr-id-Devâ-il-Müshil ve Keyfiyeti Anzihî.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir